|
|
Door Evert Jan Beverwijk
In oktober 1993 vond de opening plaats van het mobiele datanet
Mobitex, een net dat speciaal geschikt is voor het uitwisselen
van langzaam dataverkeer tussen mobiele en vaste randapparaten.
Dit net is de eerste telecommunicatie-infrastructuur in Nederland
die geheel onafhankelijk van PTT Telecom wordt aangeboden. Wat
zijn de merites van een dergelijk net?
Wanneer u in 1980 zou hebben voorspeld dat binnen tien jaar
ieder bedrijf zou beschikken over een fax en een computer zou de
kans groot zijn geweest dat u uitgemaakt was voor een science
fiction freak. Vandaag valt ons hetzelfde ongeloof ten deel
wanneer we over draadloze mobiele datacommunicatie praten. Binnen
tien jaar zal ieder bedrijf echter minimaal beschikken over een
draadloze aansluiting voor electronische post. Ieder individu zal
de mogelijkheid hebben om een persoonlijke boeket van informatie,
communicatie en entertainment samen te stellen. Electronische
informatiediensten, spelletjes en interactieve
televisieprogramma's zullen dan op afroep afgenomen kunnen
worden, waar men zich ook bevindt. Daarbij zal pay-per-use eerder
regel zijn dan uitzondering. Zo'n persoonlijk boeket zou er als
volgt uit kunnen zien:
voor de communicatie is gekozen voor koppelingen tussen
Mobitex, Internet, X-400 en CC:Mail;
op basis van het ingebouwde filter wordt van een aantal
online informatiediensten alleen die informatie vergaard die voor
het persoonlijk profiel relevant is;
het entertainmentpakket is ook op basis van het persoonlijk
zoekprofiel samengesteld.
Hoewel het bovenstaande de wereld al aardig op zijn kop zal
zetten, is de werkelijke revolutie weggelegd voor de stap van
draadgebonden naar draadloze datacommunicatie. Wanneer men overal
en altijd (interactief) informatie kan vergaren en verstrekken,
kan de informatieconsumptie eindelijk loskomen van de vierkante
meter rondom de computer, de telefoon en de tv.
In dit artikel zal een overzicht worden gegeven van recente
en te verwachte ontwikkelingen op het gebied van mobiele
datacommunicatie. Allereerst zal worden aangegeven dat er zowel
bij bedrijven als bij particulieren een toenemende behoefte
bestaat om bereikbaar te zijn. Vervolgens zal worden ingegaan op
het Mobitex-net dat recentelijk in Nederland werd
geïntroduceerd. Daarna zullen enkele bestaande en
potentiële toepassingen worden besproken, waarna tenslotte
wordt aangegeven welke de belangrijkste gebruikersgroepen zullen
zijn.
Behoefte aan bereikbaarheid
Draadloze mobiele datacommunicatie kan er in combinatie met
electronische post voor zorgen dat medewerkers in bedrijven
opeens voor de volle honderd procent bereikbaar zijn en dat de
'terugbel-caroussel' voorgoed tot het verleden behoort. Op dit
moment is 88 procent van de medewerkers niet onmiddellijk
bereikbaar, om een veelvoud van redenen (in bespreking, niet
aanwezig, onvindbaar, telefonisch in gesprek). Deze constante
vertraging kost het bedrijfsleven niet alleen zeer veel tijd en
irritatie maar ook een hoge telefoonrekening. Daarbij komt dat
draadloze datacommunicatie goedkoper is dan het autotelefoonnet
omdat er niet per minuut maar per verzonden teken afgerekend
wordt. Bovendien komt de informatie in veel gevallen veel
nauwkeuriger over dan via de telefoon. Dat er behoefte is aan het
bereikbaar zijn, moge blijken uit het aantal faxen dat de
afgelopen jaren verkocht is. Waren er in 1985 nog geen 10.000
faxen in Nederland, vandaag zijn dat er meer dan 350.000.
Natuurlijk gaat het bij de fax om eenrichtingsverkeer en wordt er
nog steeds per minuut afgerekend. Bij draadloze e-mail is dit
niet het geval. Ook uit de groei van het aantal verkochte modems
in Nederland (in de zakelijke markt van 450.000 in 1992 naar
536.000 in 1993; in de particuliere markt van 192.000 in 1992
naar 270.000 in 1993) kan men afleiden dat er een groeiende
behoefte bestaat aan bereikbaarheid.
Ook de markt van electronische post blijkt in de afgelopen
jaren aanzienlijk gegroeid te zijn. Op de top-10 van
e-mailgebruikers wereldwijd blijkt Nederland zelfs de derde
plaats in te nemen (zie figuur 1). Wereldwijd zijn er volgens de
EMMS ruim 42 miljoen e-mailgebruikers, waarvan 65 procent zich in
Noord-Amerika bevindt, 30 procent in Europa en 5 procent in de
rest van de wereld.
Hoewel het bovenstaande aangeeft waar we in de komende drie
tot vijf jaar naartoe zullen groeien, is het belangrijk te weten
waar we vandaag staan en wat praktisch toepasbaar is. Daarom
volgt nu een omschrijving van de technologie van mobiele
datacommunicatie.
Mobiele data en Mobitex
Nederland staat aan de vooravond van een nieuwe
ontwikkeling op het gebied van datacommunicatie. Door het bedrijf
RAM Mobile Data wordt momenteel onafhankelijk van de PTT een
geheel nieuwe draadloze mobiele data-infrastructuur aangelegd.
Door alle vertragingen met het GSM-net en onder de druk van de
Europese Commissie hebben enkele EG-lidstaten besloten om een
deelgebied van de communicatiemarkt versneld te liberaliseren. Al
snel werd gekozen voor draadloze mobiele datacommunicatie,
aangezien hiervoor de minste regelgeving moest worden aangepast,
de nationale PTT's niet in hun kernactiviteit (spraak)
beconcurreerd zouden worden en een aantal EU-lidstaten (het
Verenigd Koninkrijk, Zweden) al een ruime ervaring op dit gebied
had. Tevens bestond er de mogelijkheid om in dit marktsegment een
internationale in plaats van een Europese standaard te
realiseren. Voor Nederland betekende dit dat er begin 1993 een
tweede operator aangesteld kon worden voor het deelgebied
draadloze mobiele datacommunicatie.
Wat is mobiele datacommunicatie?
Mobiele datacommunicatie is de collectieve naam voor alle
toepassingen waarbij data met behulp van radiogolven verzonden
worden. Er zijn enkele overeenkomsten met de conventionele manier
van communiceren via de telefoon en via 'vaste' datanetten. Bij
mobiele datanetten worden vaste verbindingen gebruikt tussen de
vaste terminals en het mobiele datanet. Tussen dit net en de
mobiele dataterminals wordt gebruik gemaakt van
radioverbindingen. Ten behoeve van de communicatie met het net is
zo'n mobiele dataterminal voorzien van een radiomodem en
communicatiesoftware.
Een groot verschil tussen 'vaste' datacommunicatie en
mobiele datacommunicatie is de transmissiesnelheid. Door de
fysieke beperkingen van de bandbreedte en het aantal kanalen dat
ter beschikking staat, blijft deze bij mobiele datatoepassingen
beperkt tot 8000 bps. Voor de meeste applicaties is dit echter
ruim voldoende. Om de verbindingstijd te bekorten, worden de
vaste gegevens, zoals schermlay-out, statusberichten,
formulieren, directories en kleur in de terminal opgeslagen,
zodat alleen de variabele informatie verzonden hoeft te
worden.
Kader 1 (102 Kb)
Mobitex
Mobitex is een pakketgeschakeld communicatiesysteem voor het
verzenden van tekst, data en statusberichten via radiotransmissie
tussen mobiele en vaste terminals. Een Mobitex-net is cellulair
opgebouwd en bestaat uit een aantal basisstations die
hiërarchisch verbonden zijn door regionale schakelcentrales
en overkoepelende verkeerscentrales. Het verkeer wordt
gecontroleerd door een Netwerk Controle Centrum. Iedere abonnee
kan voor het versturen en ontvangen van berichten zijn eigen
dienstenpakket samenstellen. In figuur 2 zijn de diensten van
Mobitex weergegeven.
Figuur 2 (29 Kb)
RAM Mobile Data
RAM Mobile Data, een samenwerkingsverband van RAM Broadcasting
Corporation en Bell South, tekende begin 1993 een contract met
Ericsson voor de levering en installatie van een landelijk mobiel
datanet. Ericsson, die de Mobitex-technologie al in 1984
introduceerde, heeft een lange staat van dienst op het gebied van
draadloze mobiele datacommunicatie. Naast Nederland bestaan er al
Mobitex-netwerken in Frankrijk, Engeland, Zweden, Finland,
Noorwegen, Amerika, Canada en Australië. Mobitex maakt een
goede kans om tot internationale standaard voor draadloze mobiele
communicatie verheven te worden.
Kader 2 (104 Kb)
Concurrentie met PTT Telecom?
Met de introductie van het Mobitex-net in Nederland krijgt PTT
Telecom voor het eerst te maken met een collega die in een
deelsegment van de markt haar diensten aanbiedt. In enkele
landen, zoals Engeland, Duitsland, Frankrijk en Zweden, is een
gentlemen's agreement gesloten waarbij de afspraak is gemaakt
niet op prijs maar op service te concurreren. Dit brengt tijdens
de introductieperiode een zekere rust in de markt en het geeft
aanbieders de ruimte om tot volle wasdom te komen.
Ook in Nederland kunnen we niet echt spreken van
concurrentie tussen het Mobitex-net en het in 1991
geïntroduceerde Traxys-net van PTT Telecom. Mobitex is
pakketgeschakeld en uitsluitend bedoeld voor de overdracht van
data, terwijl Traxys circuitgeschakeld is en zowel data als
spraak kan afhandelen. Zowel de positionering als de
tariefstructuur van beide netten verschillen dan ook hemelsbreed.
Concurrentie doet zich slechts voor door de wijze waarop beide
organisaties hun diensten binnen de communicatiemarkt aanbieden.
In figuur 3 is een vergelijking gemaakt tussen Mobitex en drie
andere PTT-netten die gebruikt kunnen worden voor mobiele
datacommunicatie.
Figuur 3 (172 Kb)
Voordelen van mobiele datacommunicatie
Op een aantal punten onderscheidt Mobitex zich in gunstig opzicht
van de 'concurrenten'.
Kosten: zowel de vaste als variabele kosten liggen beduidend
lager dan die van de huidige interne en externe oplossingen die
de meeste bedrijven nu gebruiken. Draadloos betekent minder
kosten voor het aanleggen, uitbreiden, verhuizen en onderhouden
van een datanet.
Snelheid: aangezien Mobitex een volledig zelfstandig
opererende infrastructuur is, blijkt de tijd die nodig is om
verbinding te krijgen en informatie uit te wisselen met een
andere terminal zeer gunstig af te steken tegenover systemen die
op draadverbindingen zijn aangewezen. Dit kan vooral in kritieke
situaties waarin elke seconde telt de doorslag geven. Men denke
hierbij aan politie, brandweer en ambulance. Ook de
dienstensector, waar wachttijden klantenverlies kunnen betekenen,
kan hiervan profiteren. Credit card-verificatie is
één van de mogelijkheden.
Efficiëntie: met Mobitex is het mogelijk bepaalde
handelingen in een organisatie samen te voegen of geheel over te
slaan. Een verkoper is met dit systeem in staat zonder gebruik te
maken van de telefoonlijn van de klant zijn voorraadpositie te
checken en direct een order in te voeren in de centrale computer
van zijn bedrijf. Aan de servicemonteur kan onderweg een
spoedklus doorgegeven worden ook al is hij op dat moment niet in
zijn auto aanwezig. Tevens beschikt hij direct over alle
informatie over deze klant die nodig is om de reparatie uit te
voeren.
Toepassingen van mobiele datacommunicatie
Verschillende sectoren en organisaties kunnen met mobiele
datacommunicatie hun voordeel doen. Aangezien ongeveer 40 procent
van de huidige medewerkers in organisaties min of meer mobiel is,
kan mobiele datacommunicatie niet alleen aanzienlijke besparingen
in geld en tijd opleveren, maar kan ook de concurrentiepositie
verbeteren.
Het succes van Mobitex wordt bepaald door het aantal
(standaard) applicaties die in de komende jaren voor deze nieuwe
data infrastructuur ter beschikking zal komen. Al bijna tien jaar
worden voor Mobitex toepassingen ontwikkeld in binnen en
buitenland. De softwarecatalogus van Ericsson bevat meer dan 52
pakketten die de meest uiteenlopende toepassingen kennen. Het
uiteindelijke succes van Mobitex zal vooral afhankelijk zijn van
de vraag of leveranciers van standaardpakketten voor
tekstverwerking, spreadsheets en databestanden bereid zijn hun
assortiment aan te passen aan dit nieuwe fenomeen.
'Horizontale' en 'verticale' toepassingen
Men kan een onderscheid maken tussen 'horizontale' en 'verticale'
toepassingen van mobiele datacommunicatie. 'Horizontale'
toepassingen zijn in principe geschikt voor iedereen, terwijl
'verticale' toepassingen speciaal voor één bepaalde
bedrijfstak zijn ontwikkeld. De belangrijkste horizontale
toepassing van mobiele datacommunicatie lijkt electronische post,
oftewel E-mail, te zijn.
Electronische post als backbone
De sleutel tot de zakelijke markt voor draadloze mobiele
datacommunicatie ligt in het geschikt maken van bestaande
standaardsoftware voor mobiele datacommunicatie. Wanneer
tekstverwerkings-, spreadsheet-, database- en grafische pakketten
uitgebreid worden met een E-mail-toepassing, kan de gebruiker
zonder deze programmaës te verlaten gegevens draadloos,
real-time en interactief versturen naar een collega, werkgroep of
centrale database. Op deze wijze wordt draadloze datacommunicatie
een natuurlijk verlengstuk van waar men op dat moment mee bezig
is. Tevens wordt op deze manier de weg vrij gemaakt voor
gedistribueerde gegevensverwerking, bijvoorbeeld tussen de
geografisch verspreide leden van een werkgroep. Alle werknemers
die op de verzendlijst voor een bepaald project staan worden,
waar ze zich op dat moment ook bevinden, tegelijkertijd bericht
en verzocht actie te ondernemen. Aangezien het voor alle leden
van de werkgroep transparant is wie-wat-wanneer heeft gedaan, is
er minder kans op wachttijden en onduidelijkheden. Ook het
handmatig doorgeven van documenten behoort bij deze manier van
werken tot het verleden. Wellicht leidt deze ontwikkeling op den
duur tot 'plattere' organisaties. De distributie van informatie
is immers volledig gemobiliseerd. Men zou electronische post
kunnen zien als een backbone-applicatie die andere toepassingen
produktiever en overzichtelijker maakt. Wanneer electronische
post wordt geïntegreerd met draadloze mobiele
datacommunicatie kan de produktiviteit aanmerkelijk
toenemen.
Met de huidige ontwikkelingen zal het niet meer lang duren
of E-mail is even gewoon in het gebruik als de telefoon. The
Yankee Group schat dat het aantal E-mailgebruikers in de
Verenigde Staten in 1993 met meer dan 60 procent is gestegen, van
5,9 naar 9,4 miljoen gebruikers. In 1995 verwacht men zelfs meer
dan 38 miljoen gebruikers. Dezelfde trend is te constateren
binnen het Europese bedrijfsleven. Het gaat hierbij zowel om
private als publieke E-mailnetwerken zoals Memocom, MCI en
Easylink. Bedrijven die op dit moment nog gebruik maken van
semafoons, waarbij men nooit zeker weet of een bericht ook
daadwerkelijk is ontvangen en waarmee maar een zeer beperkt
aantal karakters kan worden verzonden, zouden hun voordeel kunnen
doen met mobiele datacommunicatie. Mobiel personeel kan direct
toegang worden geboden tot bedrijfsgegevens. Verkopers kunnen de
historische gegevens van een klant bekijken, voorraden
controleren, een prijslijst uitdraaien, verkooprapporten
doorgeven en bestellingen plaatsen. Onderhouds- en
reparatiepersoneel kan onderweg (nieuwe) werkopdrachten krijgen,
de beschikbaarheid van bepaalde reserve-onderdelen nagaan, te
volgen procedures en handboeken raadplegen, de tijd en materialen
die gebruikt zijn voor een klus direct doorgeven aan de
financiële afdeling.
'Verticale' toepassingen
De transportwereld is misschien wel de meest natuurlijke
gebruiker van mobiele datacommunicatie. Alles draait in deze
branche om optimale combinaties van ladingen, vrachtwagens,
chauffeurs, routes en ritten die op ieder moment van de dag
zomaar kunnen veranderen. De huidige planningssoftware die
gebruikt wordt binnen de transportwereld kan direct gekoppeld
worden aan het mobiele datanet.
Ook de beveiligingsbranche is een geschikte kandidaat voor
het gebruik van mobiele datacommunicatie. Een zwakke plek van
iedere beveiligingsinstallatie is de kabelverbinding. Het
moedwillig doorknippen van deze verbinding of een storing op de
lijn is voldoende om de gehele installatie lam te leggen.
Om verwondingen en schade bij een ongeval te minimaliseren
is het vaak nodig zowel politie als brandweer en ambulance in te
schakelen. Wanneer een alarm bij de centrale meldkamer binnenkomt
kan met mobiele datacommunicatie de tijd die nodig is om de
benodigde diensten te mobiliseren terug worden gebracht van 30
seconden naar ongeveer 10 seconden. Het maak niet uit waar de
hulpverleners zich op dat moment bevinden.
De werknemers van de toekomst spelen vandaag met
interactieve spelletjes van Nintendo en Sega. Deze over het
algemeen draagbare terminals kunnen gezien worden als voorlopers
van de Personal Digital Assistent. Een hele generatie groeit op
dit moment op met het besef dat het toch wel handig is je
informatie in je binnenzak mee te nemen en waar dan ook te
gebruiken. Wanneer deze gebruikers de mogelijkheid zouden krijgen
draadloos met elkaar te communiceren en real-time spelletjes uit
te wisselen dan zal de mobiele datacommunicatiemarkt, die op dit
moment volledig op de zakelijke gebruiker gericht is, verschuiven
naar de consumentenmarkt. De acceptatiegraad zou wel eens
bijzonder hoog kunnen liggen, omdat het om voor deze generatie
bekende zaken gaat. Uiteindelijk zou de markt van mobiele
datacommunicatie wel eens een consumentenmarkt kunnen
blijken.
De belangstelling voor mobiele apparatuur is in de afgelopen
maanden sterk toegenomen. Iedere zichzelf respecterende fabrikant
van hard- en software heeft wel een PDA, Palmtop of Notebook
aangekondigd. Vaak wordt echter vergeten dat het succes hiervan
afhankelijk is van het bestaan van een mobiel
datacommunicatienet. Pas wanneer binnenzakformaat wordt gekoppeld
aan draadloze datacommunicatie kan men pas echt spreken van
mobiliteit.
Kader 3 (59 Kb)
Tot slot de gebruikers
De potentiële gebruikers kunnen worden verdeeld in de
volgende categorieën: kantoorpersoneel, mobiele
professionals, field professionals, top-functionarissen en
consumenten.
Voor kantoorpersoneel is een aantal veranderingen op komst.
Telewerkproject
en zullen de vraag naar mobiele
datacommunicatie drastisch doen toenemen. Aangezien het bij de
werkzaamheden van kantoorpersoneel over het algemeen gaat om goed
meetbare administratieve handelingen, zal de omschakeling
(afgezien van de sociale aspecten) niet al te groot zijn. Het op
afstand met elkaar samenwerken wordt immers steeds
gebruikelijker, veel bedrijven beschikken nu al over interne
electronische post. Het draadloze element verschaft deze
medewerkers optimale bewegingsvrijheid.
Mobiele professionals, zoals architecten, sales managers,
consultants, journalisten, accountants, enqueteurs, chauffeurs en
beveiligingsbeambten, beschikken in toenemende mate over een
notebook en een E-mailverbinding. Voor hen is echter altijd een
probleem dat ze aan de klant moeten vragen of ze gebruik mogen
maken van de aanwezige telecommunicatie-infrastructuur. Dit stuit
met name bij kortstondige contacten op problemen met privacy en
telefoonkosten. Hier komt nog bij dat de bewegingsvrijheid van
deze professionals beperkt blijft tot een kantoor waar een
telefoonaansluiting aanwezig is, mobiele collega's moeilijk te
bereiken zijn voor vragen, de communicatiesoftware steeds opnieuw
geconfigureerd moet worden en het vaak ondoenlijk is om real-time
informatie te raadplegen en te versturen. De enige oplossing die
vaak overblijft is het zo goed mogelijk offline voorbereiden van
de werkzaamheden om vervolgens bij thuiskomst de gewenste data te
raadplegen of over te zenden.
Net als de mobiele professionals beschikken de meeste field
professionals, zoals verkopers en supportmedewerkers, thuis over
een notebook of een E-mailverbinding. Aangezien het in deze
beroepen bijna altijd gaat om kortstondige contacten moge
duidelijk zijn dat geen enkele verkoper of onderhoudsmonteur het
in zijn hoofd haalt om tijdens een bezoek zijn eigen
communicatiestructuur bij een klant op te zetten. Dit komt de
produktiviteit van deze medewerkers natuurlijk niet ten goede.
Iedere vraag van de klant die niet ter plaatse beantwoord kan
worden, zorgt voor vertraging.
Topfunctionarissen binnen het bedrijfsleven, die ondanks hun
drukke agenda's en reisschema's constant in contact willen
blijven met hun kantoor, vormen ook een geschikte doelgroep voor
mobiele datacommunicatie. In tegenstelling tot de telefoon geeft
mobiele datacommunicatie de manager de garantie dat een bericht
altijd aankomt, dat medewerkers nooit meer in gesprek zijn, dat
er altijd duidelijkheid bestaat over een gemaakte afspraak, dat
berichten vierentwintig uur per dag ontvangen en verstuurd kunnen
worden, dat informatie real-time geraadpleegd kan worden en dat
een aanzienlijke tijdsbesparing bereikt wordt zonder dat de
directeur zijn werkwijze hoeft te veranderen. In deze groep
gebruikers komen de meeste early adopters voor.
Voor een bepaalde groep consumenten zal het continu kunnen
raadplegen van informatie of het automatisch kunnen ontvangen van
het laatste nieuws een aanlokkelijk perspectief zijn. Het succes
van CNN in hierop mede gebaseerd. Of het nu gaat om tuinieren,
computeren, postzegels verzamelen, sport, vakantiereizen of
spelletjes; voor iedere hobby en professie bestaat in binnen- of
buitenland wel een databank of een electronische discussiegroep.
De beleggende consument is een goed voorbeeld. De krant en zelfs
06-lijnen verschaffen hem slechts verouderde informatie. Hier
komt nog bij dat de meeste beleggers zich niet kunnen permitteren
om de hele dag voor een terminal te zitten. Mobiele
dataterminals, zoals PDA's en palmtops, kunnen hier uitkomst
bieden. Wanneer een belegger een radiomodem (sprietje) op zijn
computer aansluit, staat hij opeens vierentwintig uur per dag
real-time in verbinding met zijn broker en informatiedienst.
Aangezien het om tweewegverkeer gaat, is de belegger tevens in
staat met zijn broker te communiceren. Hij kan dus niet alleen
informatie over de laatste koersen ontvangen, maar ook op basis
van deze gegevens direct koop- en verkoop opdrachten geven aan
zijn commissionair. Mobiele datacommunicatie levert zo
up-to-date-beleggingsinformatie.
|
|
