Doel
Hoe zal het ons, individuele personen, vergaan als wij gaan deelnemen aan het verkeer op de elektronische snelweg? Hoe zal de positie van het individu in het informatieverkeer anno 2010 er uitzien, en hoe zou die positie er uit moeten zien? Moeten wij zoeken naar een plekje tussen het voortrazende vrachtverkeer? Zullen we in vrijheid en gelijkheid delen in de mogelijkheden van het medium? Worden we voortdurend bespied en gecontroleerd door een alleswetende overheid? Of zijn we langs deze weg actief betrokken bij het maatschappelijk debat en de politieke besluitvorming?
Welke rol uiteindelijk voor het individu ook is weggelegd, de opstellers van deze publikatie hanteren het uitgangspunt dat het individu in elk geval een faire kans moet hebben om die rol mede te bepalen - dus het lot op de elektronische snelweg in eigen hand moet hebben. Het is dus zaak het individu zo snel mogelijk te laten deelnemen aan het definiëren van zijn of haar toekomstige rechten en plichten op de elektronische snelweg.
Deze publikatie heeft daarom twee doelstellingen: ten eerste, ertoe bijdragen dat het individu zelf, zich mengt in het debat over zijn of haar rechten en plichten op de elektronische snelweg. Ten tweede moet de publikatie ertoe bijdragen dat het individu als deelnemer aan dit debat, een zinvolle bijdrage kan leveren.
Vandaar dat de nadruk in dit document op twee zaken ligt: het identificeren van de onderwerpen waarover - vanuit de optiek van het individu - gesproken moet worden, en het aanreiken van een structuur die het debat over die onderwerpen ondersteunt. Dat wil niet zeggen dat de inhoud van de voorstellen als zodanig in deze publikatie niet van belang zouden zijn. Zij staan overeind tot iemand ze met een beter idee omverhaalt. Dit document daagt de lezer daartoe nadrukkelijk uit.
Uitgangspunten
De vorm van een handvest is gekozen, omdat dit formaat zich leent voor een compacte en prikkelende presentatie van overwegingen, standpunten en keuzen: stevige formuleringen om stevig over te praten. De inhoud van het handvest is uitsluitend bedoeld als procesdocument: een hulpmiddel om het proces op gang te brengen van het formuleren van de rechten en plichten van het individu op de elektronische snelweg. Het handvest is dus niet bedoeld als voorstel tot wet- of regelgeving. De vraag, of rechten en plichten in wetgeving vastgelegd moeten worden - en zo ja, welke - blijft hier onbeantwoord, immers etiquette, gedragscodes, contractuele afspraken en gezond verstand bieden evenzovele alternatieve mogelijkheden.
Dit handvest wenst geen blauwdruk te zijn. Dit handvest wil het debat stimuleren. Deze functie hangt in belangrijke mate samen met de overtuiging dat de komst van de elektronische snelweg niet waardevrij of norm-neutraal zal zijn. Nieuwe normen en waarden zullen juist ontstaan en zich verder ontwikkelen (mede) onder invloed van de elektronische snelweg, vooral als de brede maatschappelijke acceptatie een feit is. Dit verschijnsel is niet nieuw. Ook bij de invoering van de televisie vond een dergelijke discussie plaats en die discussie laait ook steeds opnieuw op - zie het huidige debat over de waarde(n) van het omroepbestel.
Juist vanwege de veranderlijkheid van normen en waarden heeft dit handvest niet de pretentie, vanuit huidige normen en waarden de toekomstige rechten en plichten van het individu op de elektronische snelweg te kunnen definiëren. Om die reden achten wij een blauwdruk niet alleen ongewenst, maar ook onmogelijk.
Dit handvest kiest als positie dat individuen en particuliere organisaties zoveel mogelijk zelf moeten kunnen regelen zodat overheidsinterventies tot een minimum beperkt kunnen blijven.
Tot slot: het is een gangbare gedachte om pas met oplossingen te komen als het probleem bekend is. Het nadeel van die gedachte is dat we desondanks vaak verder moeten, ook al is het probleem nog niet helder. Hierdoor kan de situatie ontstaan dat iedereen op zoek is naar een probleemdefinitie - terwijl ondertussen de ontwikkelingen hun eigen bedding zoeken.
Om dit dilemma te vermijden beperkt dit handvest zich bij de uitwerking van de problematiek tot de normatieve generalisatie, dat het individu mee moet kunnen praten over zijn of haar toekomstige rechten en plichten op de elektronische snelweg.
Afbakening
De elektronische snelweg is er niet alleen voor het individu, maar ook voor maatschappelijke organisaties (waaronder het bedrijfsleven) en de overheid. Toch betreft dit handvest uitsluitend de positie van het individu en behandelt daarom de volgende informationele relaties:
Dit handvest behandelt dus ook de informationele relaties tussen maatschappelijke organisaties onderling, tussen overheidsorganisaties onderling of tussen maatschappelijke organisaties en de overheid/overheidsorganisaties, voor zover die gaan over het uitwisselen van informatie met betrekking tot (groepen van) individuen. Relaties die geen betrekking hebben op individuen of persoonlijke informatie, komen niet aan de orde.