Hoofdstuk 4

Mogelijkheden van het Internet

Het Internet kent een breed scala aan toepassingen die iedere aangeslotene kan gebruiken. Deze toepassingen verklaren voor een deel de grote aantrekkingskracht die het netwerk momenteel heeft. In dit hoofdstuk krijgt de lezer een beeld van welke toepassingen er mogelijk zijn. Op grond van de technieken die het Internet biedt voor communicatie tussen computers, de zogenaamde 'communicatieprotocollen', kan een beeld worden verkregen van de diensten die het Internet biedt. Deze protocollen, die worden beschreven in deel II van dit boek, vormen slechts de basis van de mogelijkheden die een Internetgebruiker heeft.
Om meer te kunnen zeggen over de gebruiksmogelijkheden, zullen we de huidige diensten van het Internet bekijken aan de hand van een model uit (Arnbak, 1990), waarin wordt gesteld dat er bij communicatiediensten vier verkeerspatronen bestaan uitgaande van een tweetal criteria:
  1. Wie bepaalt bij een dienst de keuze van het onderwerp, het tijdschema, en dergelijke (de dienstregeling), een centrale instelling of een gebruiker? In feite gaat het hier om de mate van interactiviteit die een gebruiker ervaart.
  2. Van wie is de informatie die via de dienst wordt getransporteerd afkomstig (een centrale instelling of een gebruiker)?
De vier verkeerspatronen zijn aangegeven in de onderstaande tabel, waarin de vertrekkers van de informatie en de verantwoordelijken voor de dienstregeling tegen elkaar zijn uitgezet. Aan de hand van deze vier verkeersstromen zullen we de mogelijkheden van de Internetdiensten nu verder bekijken.

Tabel 3: De vier informatieverkeerspatronen

informatie
individueel centraal
dienstregeling
individueel conversatie consultatie
centraal registratie allocutie

Allocutie

Een goed voorbeeld van allocutie zijn televisie- en radio-uitzendingen. Daarbij levert een centrale instelling, een omroep bijvoorbeeld, de informatie en regelt tegelijkertijd ook het tijdstip van uitzenden en de keuze van het onderwerp. Binnen het huidige Internet blijkt het uitzenden van geluid en beeld nauwelijks voor te komen. Alleen met MBONE, een toepassing waarmee videoconferencing en televisie-uitzendingen mogelijk zijn, kan gesproken worden van een vorm van allocutie. Andere Internetdiensten voor videoconferencing of spraak, zoals CU-Seeme, worden bijna alleen gebruikt voor conversatie. Het verschil tussen MBONE en televisie en radio is echter dat het bij MBONE bijna altijd om 'live' uitzendingen gaat. Er is op het Internet weinig reden om video of geluid uit te zenden wanneer dit niet 'live' is. Een opgenomen videoverslag kan dan beter als een computerbestand (file) op het Internet beschikbaar worden gesteld, zodat de gebruiker zelf kan bepalen wanneer en hoe hij het verslag wil zien (consultatie). De Internetgebruiker die zich laat verleiden om MBONE uitzendingen te volgen zal voorlopig bedrogen uitkomen. Zoals alle interactieve video- en spraakdiensten op het Internet is de kwaliteit nog onvoldoende. In feite geldt dit zelfs voor de 'video-on-demand' achtige diensten (consultatie). Door de beperkte (inter)nationale bandbreedte duurt het overhalen van een compleet televisie- of radioprogramma via het Internet gemiddeld enkele uren. Gezien de groei in de capaciteit van het Internet en netwerken in het algemeen, zullen dit type diensten over enkele jaren waarschijnlijk wel mogelijk zijn.

Een andere vorm van allocutie is het verspreiden van elektronische tijdschriften en kranten. Hiervoor wordt email (elektronische post) gebruikt, eventueel in combinatie met het WorldWide Web (WWW). Multimedia of alleen uit tekst bestaande tijdschriften en kranten kunnen periodiek per email worden verzonden naar de abonnees. De gebruiker krijgt dan het complete tijdschrift of de complete krant toegezonden. Als het om grote (multimedia) bestanden gaat is dat soms niet erg handig, omdat met het ontvangen van de krant of het tijdschrift de schijfruimte van de pc van een abonnee wordt overschreden. Een betere methode is daarom om alleen samenvattingen van de artikelen in een e-mail bericht naar de abonnees te versturen met daarbij per artikel een verwijzing naar het complete artikel op het WorldWide Web. De abonnee kan dan bij het ontvangen van het bericht besluiten welke artikelen hij wil lezen en alleen deze via WWW benaderen en eventueel printen. In feite gaat ook deze dienst dan meer in de richting van consultatie, waarbij de gebruiker meer inbreng in de dienstregeling heeft. Een nieuwe dienst op dit gebied is de 'krant op maat'. Bij deze dienst krijgt de gebruiker na te hebben opgegeven welke onderwerpen hem interesseren alle artikelen hierover uit verschillende kranten dagelijks toegezonden. Ook bij deze dienst heeft de gebruiker dus invloed op de dienstregeling. Een voorbeeld van een 'krant op maat' is Relevant Personal Edition, met onder andere bijdragen uit The Wall Street Journal en The New York Times (via DowVision). De grote mate van interactiviteit die het Internet biedt heeft tot gevolg dat er nauwelijks echte allocutie plaatsvindt. Gebruikers bepalen staads vaker zelf de dienstregeling.

Afbeelding: Voorbeeld van een krant op maat; Relevant Personal Edition (5.3 kb)

Conversatie

De belangrijkste vorm van conversatie is e-mail, niet in de laatste plaats wegens de grote groepen gebruikers die ermee te bereiken zijn. De bereikbaarheid met e-mail is de afgelopen jaren enorm toegenomen, doordat grote aantallen e-mailnetwerken met elkaar zijn verbonden. Enkele commerciële netwerken die met het Internet zijn verbonden zijn America On-line, CompuServe, IBM-mail, SprintMail en MCIMail en niet-commerciële netwerken zoals Fidonet en het bijna uitgestorven Bitnet. Van de 242 eind 1994 door ISO geregistreerde landen (ISO-3166) zijn er medio 1994 156 in staat onderling e-mail uit te wisselen (ruim tachtig landen hebben de volledige Internetfunctionaliteit). Exacte cijfers zijn moeilijk te geven, aangezien commerciële maildomeinen niet terughoudend zijn om .informatie daarover naar buiten te brengen.
Email is een handige en snelle methode om te communiceren met andere mensen. Berichten doen er meestal niet langer over dan een paar minuten, ook als deze zich aan de andere kant van de aarde bevindt. De ontvanger kan er meteen mee aan de slag, of pas op het moment dat het schikt. E-mail is ook handig om te communiceren met mensen die slecht bereikbaar zijn. Verder is het zeer eenvoudig om hetzelfde bericht naar meer personen tegelijk te sturen. Met distributielijsten wordt groepscommunicatie via e-mail mogelijk en ook veel toegepast op het Internet. Een distributielijst is een paraplu met daaronder een aantal adressen van abonnees. De distributielijst zelf heeft ook een adres voor e-mail. Wanneer iemand een e-mailbericht stuurt naar het adres van een distributielijst, dan verspreidt de lijst het bericht weer over alle abonnees. In Nederland zijn er zo'n veertig distributielijsten geregistreerd die open zijn voor iedereen. Wereldwijd zullen dat er wellicht enige duizenden zijn.
Met goede software voor e-mail is het voor een gebruiker niet moeilijk om tientallen berichten per dag te verwerken. Berichten kunnen onder andere automatisch worden gesorteerd, doorgestuurd, gearchiveerd en opgezocht. E-mail betreft overigens niet alleen tekstberichten. Met multimedia e-mail kunnen allerlei typen bestanden worden overgezonden, zoals plaatjes, WordPerfectbestanden, geluidsbestanden en video's. In afbeelding 'Een multimedia email bericht' is een voorbeeld van een bericht te zien waarin de eerder genoemde 'krant op maat' werd meegezonden.

Afbeelding: Een multimedia email bericht (2 kb)

Andere diensten die mogelijkheden voor conversatie bieden zijn: Netnews, Internet Relay Chat, CU-Seeme, MBONE en elektronisch betalen. Netnews lijkt enigzins op e-mail distributielijsten. Een gebruiker kan zich abonneren op een 'news-groep' over een bepaald onderwerp en krijgt dan een serie van berichten over dat onderwerp binnen. Die berichten worden door de gebruikers zelf gemaakt en gebruikers kunnen ook op elkaars berichten reageren. Door de overeenkomst met distributielijsten is het niet verwonderlijk dat er hier en daar koppelingen bestaan tussen distributielijsten en newsgroepen. Alles wat via een distributielijst wordt verstuurd komt dan in een bepaalde newsgroep terecht en omgekeerd. Een gebruiker kan dan kiezen welke vorm hem het meest aanspreekt: iedere keer een e-mailbericht als iemand iets te vertellen heeft over een bepaald onderwerp, of eens in de zoveel tijd een hele verzameling van berichten. Het laatste komt in de praktijk helaas niet minder chaotisch over dan losse e-mailberichten, omdat weinig news-groepen worden geredigeerd.

Afbeelding: Newsgroup: comp.sys.mac.protables (5.6 kb)

Internet Relay Chat en CU-Seeme zijn vormen van groepscommunicatie, die respectievelijk werken met communicatie via het toetsenbord en via een kleine videocamera. Hoewel ze op dit moment nog niet voor professioneel gebruik geschikt zijn, gaan de ontwikkelingen op het gebied van groepscommunicatiesoftware erg hard. Door steeds betere compressietechnieken zijn er niet zulke snelle verbindingen meer voor nodig, terwijl anderzijds de snelheid van de verbindingen die voor het Internet worden gebruikt nog steeds groeit. Er wordt daarom verwacht dat er binnen enkele jaren werkbare groepscommunicatiediensten op het Internet kunnen worden geleverd (zoals geïntegreerde videoconferencing, spraak en whiteboarding).

Digitaal betalen via het Internet zal meestal een vorm van registratie zijn, maar soms toch ook een vorm van conversatie. Digicash, een digitale bank op het Internet, bijvoorbeeld maakt het mogelijk dat gebruikers 'digitale munten' naar elkaar overhevelen.

Registratie

Registratie wil zeggen dat een gebruiker informatie verschaft aan een centrale instelling, waarbij de laatste de dienstregeling daarvoor treft. Voor de introductie van WWW was er geen eenduidige manier om via het Internet registraties uit te laten voeren. Een centrale instelling was gedwongen om hiervoor een eigen oplossing te realiseren. Het gevolg was dat het Internet nauwelijks werd gebruik voor registratiedoeleinden. Met de komst van WWW is dit drastisch veranderd. Er zijn talloze voorbeelden beschikbaar waarmee op een creatieve manier gebruik gemaakt wordt van de binnen WWW standaard aanwezige oplossingen: van het bestellen van een pizza bij Pizzahut, het aanmelden voor congressen, het elektronisch enquêteren, het verkrijgen van een account bij een Informatie-aanbieder, tot het digitaal betalen van geld voor diensten.

Afbeelding: WWW invulscherm bij The global Network Navigator (van O'Reilly & Associates) (19.1 kb)

In het geval van registratie is encryptie een bruikbaar hulpmiddel om zeker te zijn van de identiteit van de gebruiker en de integriteit van de registratiegegevens. Omdat encryptie op het Internet het gemakkelijkst te gebruiken in combinatie met e-mail, wordt e-mail veel gebruik voor registratie. Het belangrijkste voorbeeld daarvan is Electronic Data Interchange (EDI), dat op email is gebaseerd. EDI wordt gebruikt voor financiële en andere formele transacties, zoals het plaatsen van een bestelling. Hoewel de Internetstandaard voor EDI nog in ontwikkeling is, wordt het toch al gebruikt, met name in de Verenigde Staten. Het toepassen van EDI over het huidige Internet voor bedrijfskritische processen is, gezien de beperkte veiligingsmogelijkheden (zie deel II-7), af te raden. Daar komt bij dat zaken als 'non-repudiation', dat inhoudt dat de geadresseerde niet kan ontkennen een bericht te hebben ontvangen, of dat de afzender niet kan ontkennen dat hij een bericht verstuurd heeft, nog onvoldoende zijn uitgewerkt. Elektronische banken en notarissen dienen als onpartijdige tussenpersonen op het Internet actief te worden om 'non repudiation' te kunnen bieden.

Digitaal betalen is een andere vorm van registratie. Bij WWW is het mogelijk om bepaalde pagina's met informatie alleen toegankelijk te maken wanneer er direct met digitale munt voor wordt betaald. Hoewel er de afgelopen jaren verschillende initiatieven zijn gestart verkeren ze allemaal nog in een experimenteel stadium. Er wordt veel verwacht van deze betalingsvorm, omdat dit een voorwaarde is voor de introductie echte commerciele diensten. Zie afbeelding 'Cybercash'

Afbeelding: Cybercash (5.6 kb)

InfoSeek, een full-tekst zoekservice toegankelijk via WWW, worden daarom steeds belangrijker. Een gratis demo account biedt een gebruiker de mogelijkheid om kennis te maken met dit zoeksysteem. Deze systemen zijn als het ware de schakel tussen de gebruik en de informatie-aanbieder. Organisaties die dit type dienstverlening verzorgen worden daarom ookwel informatie-makelaars genoemd.

Meer informatie:

Een goede bron met betrekking tot e-mail connectiviteit, wordt bijgehouden door Olivier M.J. Crepin-Leblond:
http://www.ee.ic.ac.uk/misc/countrycodes.html

Relevant Personal Edition is een uitgave van Ensemble Information Systems Inc.:
http://www.ensemble.com

Het adres van InfoSeek is :
http://www.infoseek.com

Terug Hoofdstuk 5 Inhoud